Η ιστορία της καρέκλας Cesca: Πώς ο Marcel Breuer συνδύασε το ατσάλι με το χειροποίητο ψάθα
Ο σωλήνας ήταν κρύος, γι' αυτό του έπλεξαν ένα πιο μαλακό δέρμα
Όλα ξεκίνησαν από ένα τιμόνι ποδηλάτου
Ο Marcel Breuer έφτασε στο Bauhaus της Βαϊμάρης το 1920, σε ηλικία 19 ετών, έχοντας εγκαταλείψει το πρόγραμμα ζωγραφικής της Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Βιέννης. Η ανέλιξή του ήταν ταχύτατη — στα μέσα της δεκαετίας του 1920 ήταν επικεφαλής του εργαστηρίου επίπλων της σχολής, και εκεί, κάνοντας ποδήλατο στο Ντέσαου, ο ατσάλινος σωλήνας τράβηξε την προσοχή του. Το υλικό ήταν ήδη δοκιμασμένο και μαζικά παραγόμενο για κάτι εντελώς διαφορετικό: σκελετούς ποδηλάτων. Αν ο ατσάλινος σωλήνας μπορούσε να λυγίσει για να γίνει τιμόνι και να αντέξει το βάρος ενός αναβάτη, σκέφτηκε ο Breuer, θα μπορούσε να αντέξει το σώμα κάποιου που κάθεται σε μια καρέκλα.
Αυτή η σκέψη οδήγησε στη δημιουργία της πολυθρόνας Wassily το 1925 — την πρώτη καρέκλα από ατσάλινους σωλήνες, που πήρε το όνομά της από τον συνάδελφο του Breuer στο Bauhaus, Wassily Kandinsky. Τρία χρόνια αργότερα προέκυψε ένα πιο δύσκολο πρόβλημα: θα μπορούσε ο σωλήνας να λυγίσει σε μια ενιαία συνεχή γραμμή, χωρίς καθόλου πίσω πόδια; Η απάντηση ήταν ο σκελετός με πρόβολο (cantilever) που τελικά θα έφερε το όνομα Cesca.
Ζεστασιά στη μηχανή: Η χειροποίητη ψάθα συναντά το ατσάλι
Μόλις ο σκελετός έγινε πραγματικότητα, ο Breuer αντιμετώπισε ένα διαφορετικό πρόβλημα. Μια καρέκλα φτιαγμένη εξ ολοκλήρου από ατσάλινους σωλήνες έμοιαζε σαν να κάθεσαι μέσα σε μια μηχανή.
Έτσι πήρε μια απόφαση που άγγιζε τα όρια της αίρεσης για την εποχή: συνδύασε την πιο προοδευτική δομή επίπλων με μία από τις αρχαιότερες τέχνες — την ψαθοπλεκτική, μια τεχνική με παράδοση γενεών στην κατασκευή καρεκλών στην Κεντρική Ευρώπη. Όση ζεστασιά δεν μπορούσε να παράγει το εργοστάσιο, θα την προσέφερε το χέρι. Αυτό είναι το πραγματικό δόγμα του Bauhaus: όχι η απόρριψη της τέχνης, αλλά ένας καταμερισμός εργασίας ανάμεσα στη βιομηχανία και το χέρι.
"Αφήστε ένα σημείο σε μια κρύα κατασκευή που να μπορεί ακόμα να το αγγίξει το χέρι."
Μια πιο προσεκτική ματιά στην ψάθα πριν γίνει το κάθισμα που γνωρίζετε:
Η καρέκλα που ο Breuer δεν κατοχύρωσε ποτέ με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας
Η ιδέα του προβόλου —μια καρέκλα που μοιάζει να αιωρείται, χωρίς πίσω πόδια— δεν ανήκε μόνο στον Breuer. Το 1927, ο Ολλανδός αρχιτέκτονας Mart Stam παρουσίασε τον δικό του σχεδιασμό με πρόβολο στην εμβληματική έκθεση "Die Wohnung" του Mies van der Rohe στη Στουτγάρδη, λίγο πριν η εκδοχή του Breuer μπει στην παραγωγή. Ο Breuer πίστευε ότι ο Stam είχε πάρει την ιδέα από αυτόν· η Thonet, η αυστριακή κατασκευαστική εταιρεία που παρήγαγε και τα δύο σχέδια, βρέθηκε στη μέση μιας διαμάχης για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που κράτησε χρόνια.
Το 1932, τα δικαστήρια τάχθηκαν υπέρ του Stam. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον πρόβολο δόθηκε σε εκείνον, και για ένα διάστημα οι κατάλογοι της Thonet απέδιδαν τη δομική σύλληψη της καρέκλας αναλόγως. Ο Breuer δεν κατοχύρωσε ποτέ τη δική του εκδοχή — μια απόφαση που σήμαινε ότι εισέπραττε δικαιώματα σχεδιασμού από την Thonet, αλλά δεν είχε καμία αποκλειστική αξίωση επί του ίδιου του σκελετού. Είναι μέρος του λόγου για τον οποίο στενές παραλλαγές αυτής της καρέκλας κυκλοφορούν εδώ και σχεδόν έναν αιώνα με διαφορετικά ονόματα, ενώ το κομμάτι που παράγεται με άδεια —αυτό που σήμερα ονομάζεται Cesca— παραμένει εκείνο που συνδέεται πιο άμεσα με το προσωπικό εργαστήριο του Breuer.
Cesca
Το 1928 αυτή η καρέκλα είχε μόνο ένα εργοστασιακό όνομα: B32. Το όνομα "Cesca" ήρθε δεκαετίες αργότερα, όταν η ιταλική κατασκευαστική εταιρεία Gavina άρχισε να την παράγει και την ονόμασε προς τιμήν της Francesca, της νεαρής κόρης του Breuer — μια σπάνια περίπτωση όπου ένα μαζικής παραγωγής αντικείμενο φέρει αθόρυβα ένα οικογενειακό όνομα πολύ καιρό αφότου ο σχεδιασμός του είχε ολοκληρωθεί.
