Salontafel van glas en hout: waarom minder meer is voor kleine en open woonruimtes
Het materiaal dat verdwijnt
Een blad van gehard glas op een stevig houten frame - glas doet waar het goed in is: verdwijnen.
Toen glas meer werd dan een materiaal
Hout heeft altijd warmte uitgestraald.
Staal bracht precisie.
Leer bracht comfort.
Glas bracht iets heel anders - ruimte.
In tegenstelling tot traditionele materialen die grenzen bepalen, laat glas de omgeving deel uitmaken van het ontwerp. Licht valt erdoorheen. Kleuren worden weerspiegeld. De ruimte loopt ononderbroken door.
Dit was een van de bepalende ideeën achter modernistische meubels: het beste ontwerp concurreert niet met de ruimte eromheen, maar versterkt die.
Een glazen tafelblad vervult een eenvoudige functie, maar zorgt voor een heel andere ervaring. Je ziet de architectuur eronder. Je merkt de stoel ernaast op. De ruimte voelt groter, lichter en meer verbonden.
Het materiaal verdwijnt bijna - alleen de vorm blijft over.
Dit begon niet met een theorie over meubels. In 1921 deed Mies van der Rohe mee aan de ontwerpwedstrijd voor de eerste wolkenkrabber van Berlijn, op de locatie aan de Friedrichstrasse. Hij diende iets in wat geen architect eerder had voorgesteld: een toren zonder gemetselde muren, alleen een stalen skelet dat volledig met glas was omhuld. Hij noemde het idee ‘huid en botten’: laat het frame het gewicht dragen en laat de huid vrijwel niets anders doen dan licht doorlaten. De toren is nooit gebouwd. Maar het argument dat hij ermee naar voren bracht - dat een muur kan verdwijnen en een ruimte toch overeind kan blijven - is hetzelfde argument dat elk glazen meubelstuk in deze collectie stilzwijgend uitdraagt.
"Minder is meer" - Ludwig Mies van der Rohe
Een huis met bijna geen muren
Vierentwintig jaar na die eerste schets kon Mies het idee op ware grootte uitproberen. Het Farnsworth House, in 1945 in opdracht van Dr. Edith Farnsworth ontworpen als weekendverblijf buiten Chicago, heeft vrijwel geen dichte buitenmuren - alleen kamerhoge glaspartijen op acht witte stalen kolommen, midden in een bosrijk gebied aan de Fox River. Mies wilde dat het huis opging in het landschap in plaats van er los van te staan; later beschreef hij het doel als het samenbrengen van de natuur, het huis en de bewoners in één doorlopende ervaring.
Het is goed om het gewoon te zeggen: het huis was geen gemakkelijke plek om in te wonen. Dr. Farnsworth vond het tochtig en moeilijk privé te houden, en de afwerking bleek veel duurder dan gepland - uiteindelijk kregen zij en Mies ruzie over de kostenoverschrijdingen. Die spanning vormt het eerlijke verhaal van glas in de architectuur: het biedt een transparantie en lichtinval die niets anders kan evenaren, maar vraagt daar ook iets voor terug van de mensen die ermee leven. Een salontafel is een veel laagdrempeligere manier om datzelfde idee in een kamer te brengen.
Minder is meer
Mies heeft deze uitdrukking niet bedacht, en dat heeft hij zelf ook gezegd. Hij hoorde haar voor het eerst rond 1907, toen hij als jonge tekenaar werkte voor de Duitse industrieel architect Peter Behrens. Die bekeek Mies' geveltekeningen en sprak de woorden rechtstreeks tegen hem uit - als waarschuwing om terughoudend te zijn, niet als slogan. De uitdrukking zelf is nog ouder: de Engelse dichter Robert Browning gebruikte haar in een gedicht uit 1855, tientallen jaren voordat een van beide architecten werd geboren. Wat Mies eraan toevoegde, waren dertig jaar aan gebouwen die het idee kracht bijzetten - met een chromen frame of van hout, het principe verandert niet.
Voor je koopt: duidelijke antwoorden
